De ramp als
Schiphol: Op zondagmorgen 27 maart 1977 om 9.31 uur GMT gaat een KLM Boeing 747 PH-BUF "Rijn" met vluchtnummer KLM 4805 airborn voor de laatste keer.
Het is niet de laatste keer omdat het toestel is afgeschreven maar de laatste keer voordat een tragisch ongeval een einde maakt aan het bestaan van het vliegtuig en zijn 248 inzittenden.
Een bom ontploft in de terminal van Las Palmas op het eiland Gan Canaria, geplaatst door de onafhankelijkheidsgroep MPAIAC (Movimiento Para la Autodeterminación e Independencia del Archipiélago Canario). Vanwege de dreiging dat er nog een bom afgaat wordt Las Palmas gesloten voor al het vliegverkeer. Alle toestellen moeten uitwijken naar Los Rodeos op Tenerife.
De Rijn landt op Los Rodeos en wordt geparkeerd op de taxibaan vanwege het tekort aan platformen.
De Panam Boeing 747 N736 met vluchtnummer 1736 en roepnaam Clipper, landt op Los Rodeos. Hij is diezelfde ochtend om 07.42 uur uit New York vertrokken met aan boord 16 bemanningsleden en 380 passagiers. De Clipper word achter de Rijn geparkeerd.
Het vliegveld van Las Palmas gaat weer open. Gezagvoerder Veldhuyzen van Zanten van de Rijn heeft haast. Als hij niet snel genoeg vertrekt, bereikt hij op Las Palmas de maximale werktijd van zijn crew en moeten ze daar de nacht doorbrengen. Om de wachttijd toch zo efficiënt mogelijk te benutten laat hij zijn vliegtuig alvast bijtanken voor de thuisvlucht. Dan kan hij van Las Palmas zonder oponthoud terug naar schiphol.
De Rijn is vol getankt. 5 minuten later worden de motoren gestart.
De Rijn taxiet van de taxibaan runway 12 op. Doordat de taxibaan vol staat met geparkeerde vliegtuigen laat de verkeersleiding de vliegtuigen over de startbaan taxiën.
Ook de Panam taxiet van de taxibaan runway 12 op. De Rijn word opgedragen om de startbaan helemaal af te taxiën en aan het eind een bocht van 180° te maken. Om daarna te wachten op toestemming om op te mogen stijgen. De Clipper krijgt de opdracht om bij afslag C3 de baan te verlaten. Vrij plotseling, zoals vaker op Los Rodeos gebeurt, verslechtert het weer en ontstaat er steeds dikker wordende mist. Daardoor kan de verkeersleiding de vliegtuigen niet meer zien en doordat er geen grondradar aanwezig is, is iedereen nu geheel afhankelijk van de radio.
De verkeersleiding vraagt aan de Rijn wanneer ze klaar zijn om op te stijgen. De Rijn nadert op dat moment het einde van de baan en de crew is nog bezig om de checks af te werken. Er word niet gereageerd op de verkeersleiding. In de Clipper worden ook de checks afgewerkt. De afslagen op Los Rodeos zijn niet door bordjes aangegeven en de crew behelpt zich met een kleine plattegrond van het vliegveld. Ongemerkt taxiën ze voorbij de derde afslag ...
De Rijn staat opgelijnd en klaar om te vertrekken. Tweede vlieger Meurs vraagt om clearance met de woorden: "KLM four eight zero five is now ready for take off and we are waiting for our ATC clearance." Waarop de verkeersleiding zegt: "KLM 8705 (De roepnaam is onjuist en moet 4805 zijn. Komt uit het onderzoeksrapport) you are cleared to the Papa beacon, climb to and maintain fligt level niner zero, right turn after take-off proceed with heading zero four zero until intercepting the three two five radial from Las Palmas VOR." Dit bericht was op dat moment cruciaal, want volgens ATC (Air Traffic Control) is dit geen startklaring, volgens de KLM en de Rijksluchtvaartdienst wel. De copiloot leest het bericht terug en de laatste woorden van zijn bericht waren: "we are now at take off." Of: "We are now eh taking off." (Uit de gevonden cockpit voice recorder was dit niet op te maken). Halverwege zegt van Zanten: "we gaan" en gooit de remmen los. De verkeersleiding die later verklaarde te hebben begrepen dat het bericht luidde: "we are now at take off position." Zegt: "Okay" waarna hij 2 seconden wacht. Daarna vervolgt hij met: "stand by for take off, I will call you."
In de Clipper die dan op dat moment ter hoogte van afslag C3 taxiet horen ze de conversatie ook. Ze zijn bang dat het "Okay" van de verkeersleiding door de Rijn als startclearance wordt beschouwd. De Panam meldt daarom, precies in de 2 seconden rust na "Okay" dat hij nog op de baan taxiet. De uitzendingen van de verkeersleiding dat de KLM moet wachten en die van Panam vallen precies samen, en dat veroorzaakt een fluittoon in de cockpit van de Rijn waardoor ze niet horen dat ze moeten wachten.
Dan vraagt de verkeersleiding aan de Panam: "Roger alpha one seven three six report when runway clear." Waarop de Clipper antwoordt: "OK, we'll report when we're clear." In de KLM horen ze deze conversatie wel, waarop de BWK vraagt: "Is hij er nog niet af dan?" Van Zanten vraagt dan: "Wat zeg je?" Waarop de BWK antwoordt: "Is hij er niet af dan die Pan-American?" Zowel de gezagvoerder als de copiloot antwoorden overtuigd: "Jawel." Ondertussen bereikt de Rijn een snelheid van 100 knopen (185 km/h).
Gezagvoerder Grubbs van de Panam ziet in de mist op 700 meter afstand de verlichting van de Rijn op zich afstormen. Hij geeft onmiddelijk maximaal gas en draait met de neus naar links van de baan af. Grubbs laatste woorden: "There he is ... look at him! *** That son-of-a-bitch is coming! Get off! Get off! Get off!"
De Rijn begint de rotatie
Veldhuyzen van Zanten slaakt een kreet en trekt het stuurwiel volledig naar achteren om te proberen nog over de Panam heen te komen. De Rijn overroteert daardoor waarbij de staart over een lengte van ongeveer 21 meter over de baan heen schuurt. Na die tail drag is de Rijn airborn.
De neus van de Rijn vliegt over de Panam heen. De rompwielen en de vleugelwielen botsen tegen de vleugel van de Clipper aan ter hoogte van motor 3. De Rijn vliegt met de romp en motor 2, 3, en 4 door de cabine van de Panam Boeing, waarna de Rijn na 150 meter neerstort, in brand vliegt en nog 300 meter doorschuift, terwijl het vliegtuig uit elkaar valt.
Wilt u zien hoe dit is afgelopen en wat de gevolgen van deze ramp waren?
Ga dan naar het tablad Gevolgen